Qazaqstan Respýblıkasy Bilim jáne ǵylym mınıstrliginiń buıryǵy №18

2016 jylǵy 12 qańtar , Astana qalasy Orta bilim berý uıymdarynda synyp jetekshiligi týraly erejeni bekitý týraly «Bilim týraly» 2007 jylǵy 27 shildedegi Qazaqstan Respýblıkasy Zańynyń 5-babynyń 12-2) tarmaqshasyna sáıkes buıyramyn: 1. Qosa berilip otyrǵan orta bilim berý uıymdarynda synyp jetekshiligi týraly ereje bekitilsin. 2. Mektepke deıingi jáne orta bilim, aqparattyq tehnologııalar departamenti (J.A. Jontaeva) zańnamada belgilengen tártippen: 1) osy buıryqtyń Qazaqstan Respýblıkasy Ádilet mınıstrliginde memlekettik tirkelýin; 2) osy buıryq Qazaqstan Respýblıkasy Ádilet mınıstrliginde memlekettik tirkeýden ótkennen keıin kúntizbelik on kún ishinde ony merzimdi baspa basylymdarynda jáne «Ádilet» aqparattyq-quqyqtyq júıesinde resmı jarııalaýǵa, sondaı-aq Qazaqstan Respýblıkasy normatıvtik quqyqtyq aktileriniń etalondyq baqylaý bankinde ornalastyrý úshin «Qazaqstan Respýblıkasy Ádilet mınıstrliginiń Respýblıkalyq quqyqtyq aqparat ortalyǵy» sharýashylyq júrgizý quqyǵyndaǵy respýblıkalyq memlekettik kásipornyna» jiberilýin; 3) osy buıryqty Qazaqstan Respýblıkasy Bilim jáne ǵylym mınıstrliginiń resmı ınternet-resýrsynda ornalastyrýdy; 4) Qazaqstan Respýblıkasy Ádilet mınıstrliginde tirkeýden ótkennen keıin on kún ishinde osy buıryqtyń 2-tarmaǵynyń 1), 2) jáne 3) tarmaqshalarynda kózdelgen sharalardyń oryndalýy týraly málimetti Qazaqstan Respýblıkasynyń Bilim jáne ǵylym mınıstrliginiń Zań departamentine berýdi qamtamasyz etsin. 3. Osy buıryqtyń oryndalýyn baqylaý jetekshilik etetin Qazaqstan Respýblıkasynyń Bilim jáne ǵylym vıse-mınıstrine júktelsin. 4. Osy buıryq alǵashqy resmı jarııalanǵannan keıin kúntizbelik on kún ótken soń qoldanysqa engiziledi. Qazaqstan Respýblıkasynyń Bilim jáne ǵylym mınıstri A.SÁRINJIPOV Qazaqstan Respýblıkasy Bilim jáne ǵylym mınıstriniń 2016 jylǵy 12 qańtardaǵy №18 buıryǵymen bekitilgen Orta bilim berý uıymdarynda synyp jetekshiligi týraly ereje 1. Jalpy erejeler 1. Osy orta bilim berý uıymdarynda synyp jetekshiligi týraly ereje (budan ári – Ereje) «Bilim týraly» 2007 jylǵy 27 shildedegi Qazaqstan Respýblıkasy Zańynyń 5-babynyń 12-2) tarmaqshasyna sáıkes ázirlendi. 2. Ereje synyptaǵy bilim alýshylardyń oqý-tárbıe prosesi sheńberindegi qyzmetin úılestirý boıynsha pedagog qyzmetkerge (budan ári – synyp jetekshisi) júktelgen fýnksııalardy aıqyndaıdy. 3. Synyp jetekshisi óz qyzmetin Qazaqstan Respýblıkasynyń Konstıtýsııasyna, Qazaqstan Respýblıkasynyń «Bilim týraly», «Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy balanyń quqyqtary týraly» zańdaryna jáne bilim berý salasyndaǵy Qazaqstan Respýblıkasynyń basqa da zańnamalyq jáne normatıvtik quqyqtyq aktilerine sáıkes júzege asyrady. 4. Synyp jetekshisiniń qyzmeti – bilim berý uıymynyń jarǵysy, bilim alýshylarǵa bilim berýdiń ózekti mindetteri, jańartylǵan mazmuny, ádisnamasy, sondaı-aq tárbıe nysandary eskerilgen tulǵalyq baǵdarly tásil negizinde qurylǵan maqsatqa saı baǵyttalǵan, júıeli, josparlanǵan prosess. 5. Synyp jetekshisi tárbıe jumysyn uıymdastyrý salasynda tıisti teorııalyq jáne praktıkalyq bilimdi jáne oqytý daǵdylaryn meńgerip, joǵary ónegelilik qasıetterge ıe bola, bilim alýshylardy jigerlendirip, olarǵa qoldaý kórsetip jáne bıik adamı murattarǵa baǵyttaıdy. Synyp jetekshisine taǵaıyndaýǵa kandıdatýralardy irikteýdi bilim berý uıymynyń ákimshiligi júzege asyrady, basshynyń buıryǵymen bekitiledi. 6. Synyp jetekshisi qyzmetine baqylaýdy jalpy orta bilim berý uıymy basshysynyń tárbıe isi jónindegi orynbasary júzege asyrady. 7. Bilim berý prosesiniń qatysýshylary bilim berý uıymdarynyń ákimshiligi, pedagogter, synyp jetekshileri, bilim berý uıymdaryndaǵy jumyskerler (mekteptiń medısınalyq qyzmetkerleri, psıhologtar, logopedter), bilim alýshylar, olardyń ata-analary jáne ózge de zańdy ókilderi bolyp tabylady. 2. Synyp jetekshisi qyzmetiniń maqsaty men mindetteri 8. Synyp jetekshisi qyzmetiniń maqsaty – bilim alýshynyń azamattyq ózindik sanasyn, jalpy mádenıetin, salaýatty ómir saltyn, ózin-ózi damytýy men ózin-ózi iske asyrýyn qalyptastyrýy, onyń tulǵalyq ózin-ózi anyqtaýy, qoǵamda tabysty áleýettenýi men beıimdelýi úshin, bilim alýshylardyń shyǵarmashylyǵyn damytý, bos ýaqytyn mazmundy uıymdastyrý úshin jaǵdaı jasaý. Jalpy orta bilim berý mazmunynda bazalyq qundylyqtar: qazaqstandyq patrıotızm jáne azamattyq jaýap­kershilik, qurmet, yntymaqtastyq, eńbek jáne shyǵarmashyldyq, ashyqtyq, ómir boıy bilim alý bolyp tabylady. 9. Synyp jetekshisi qyzmetiniń mindetteri: 1) synyp aktıvin qalyptastyrý; 2) ár bilim alýshynyń tulǵasyn damytý, ózin-ózi tanytý, onyń áleýettik qabiletterin ashý jáne qaıtalanbastyǵyn saqtaý úshin qolaıly psıhologııalyq-pedagogıkalyq jaǵdaı jasaý; 3) bilim alýshylardyń quqyqtary men múddelerin qorǵaý; 4) synypta bilim alýshylarmen júıeli jumys uıymdastyrý; 5) tulǵanyń shyǵarmashylyq, rýhanı, tabıǵı múmkindikterin damytý; 6) salaýatty ómir saltyna yntalandyrý; 7) oqýshylarda adamgershilik-ónegelik jáne rýhanı qasıetterdi qalyptastyrý, toleranttylyqqa baýlý; 8) azamattyq pen patrıotızmge, óz Otany - Qazaqstan Respýblıkasyna súıispenshilikke, memlekettik rámizder men memlekettik tildi qurmetteýge, halyq dástúrlerin qasterleýge, Konstıtýsııaǵa qaıshy jáne qoǵamǵa jat kez kelgen kórinisterge tózbeýge tárbıeleý; 9) belsendi azamattyq ustanymy bar jeke adamdy tárbıeleý, respýblıkanyń qoǵamdyq-saıası, ekonomıkalyq jáne mádenı ómirine qatysý qajettigin, jeke adamnyń óz quqyqtary men mindetterine sanaly kózqarasyn qalyptastyrý; 10) otandyq jáne álemdik mádenıettiń jetistikterine baýlý; qazaq halqy men respýblıkanyń basqa da halyqtarynyń tarıhyn, ádet-ǵurpy men dástúrlerin zerdeleý; memlekettik tildi, orys, shetel tilderin meńgertý; 11) oqýshylardyń boıynda ujymdyq pen basqalarǵa jaýapkershilik, jáne sezimdik, dostyq turǵysynan topta jumys isteýde qabilettiligin qalyptastyrý; 12) balalarǵa arnalǵan qaýipsiz ortany qalyptastyrý. 3. Synyp jetekshisiniń fýnksııasy 10. Synyp jetekshisiniń fýnksııalary. 1) Uıymdastyrý-úılestirý fýnksııalary: synyp ujymyn damytýdyń taldaýyna, jaı-kúıine jáne damý perspektıvasyna qaraı, qurastyrylǵan orta bilim berý uıymynyń tárbıe jumysy josparyn eskere otyryp synyp jetekshisi qyzmetiniń josparyn ázirleý. Tárbıelik qyzmettiń nátıjelerin boljaý; pedagogıkalyq qyzmetkerlermen jáne bilim berý, densaýlyq saqtaý uıymdarynyń basqa qyzmetkerlerimen, bilim alýshylardyń ata-analarymen jáne basqa zańdy ókilderimen ózara is-qımyl jasaý, olarǵa bilim alýshylardy tárbıeleýde kómek kórsetý (jeke, psıholog, áleýmettik pedagog, qosymsha bilim berý pedagogy arqyly); jalpymekteptik ujym qyzmeti sheńberinde bilim alýshylar tulǵasynyń oń áleýetin damytý úshin synypta tıimdi bilim berý prosesin uıymdastyrý; bilim alýshylardyń orta bilim berý uıymynda jáne mektepten tys uıymdarda sabaqtan tys ýaqytta, sondaı-aq qosymsha bilim berý júıesi arqyly alýan túrli qyzmetin yntalandyrý jáne esepke alý; bilim alýshylarmen, olardyń ata-analarymen jáne ózge de zańdy ókilderimen oqytý jumysyn uıymdastyrý; halyqtyń áleýmettik osal toptarynan shyqqan balalardy anyqtaý, esepke alý jáne oqý-tárbıe prosesin tıimdi jobalaý, olarǵa tıisti kómek kórsetýdi uıymdastyrý maqsatynda jumys júrgizý; bilim alýshylardyń kásibı ózin-ózi anyqtaýyna, mamandyqty sanaly tańdaýyna yqpal etý; synyp jetekshileriniń ádistemelik birlestik jumysyna qatysýy; tárbıe jumysyn synyp ujymymen josparlaý, bilim alýshylarmen, olardyń ata-analarymen jáne ózge de zańdy ókilderimen júrgiziletin jeke jumys josparyn ázirleý; jalpymekteptik josparlaýdyń negizgi qaǵıdattarynyń oryndalýyn eskere otyryp, synyppen júrgiziletin tárbıe jumysyn josparlaý nysandaryn anyqtaýǵa; synypta tárbıe prosesin uıymdastyrýǵa pán muǵalimderin, bilim alýshylardyń ata-analaryn jáne ózge de zańdy ókilderin, basqa salalardyń mamandaryn (ǵylym, óner, sport, quqyq qorǵaý organdary jáne t.b.) tartý; synypta oqý-tárbıe prosesin uıymdastyrý, oqýshylardy synyp jáne mektep ujymdarynyń júıeli qyzmetine qatystyrý; bilim alýshylardyń jeke erekshelikterin, olardyń otbasyndaǵy jáne mekteptegi tirshilik áreketin zerdeleý; bilim alýshylardyń minez-qulqyndaǵy devıantty kórinisterdi qadaǵalaý jáne der kezinde aıqyndaý, tıisti pedagogıkalyq jáne psıhologııalyq kómek kórsetý, mektep ákimshiligin habardar etý; bilim alýshylarǵa olardyń asa kúrdeli ómirlik problemalary men jaǵdaılaryn sheshýde kómek kórsetý; bilim alýshylardyń áleýmettik, psıhologııalyq jáne quqyqtyq qorǵalýyn uıymdastyrý; synyp ujymynda qolaıly psıhologııalyq ahýal jasaý; salaýatty ómir saltyn nasıhattaý; bilim alýshylardyń ata-analaryn jáne ózge de zańdy ókilderin olardyń úlgerimi men tártibi týraly habardar etý, synyptaǵy ata-analar komıteti jumysyna túzetý engizip otyrý; jalpy bilim beretin pánder boıynsha pedagogıkalyq qyzmetkerlermen ózara árekettesý; synyp ujymymen synyp saǵattaryn jáne basqa da sabaqtan tys, mektepten tys is-sharalar ótkizý; synyp qujattamasyn (bilim alýshylardyń jeke isteri, synyp jýrnaly, kúndelikteriniń toltyrýyn qadaǵalaý), sondaı-aq orta bilim berý uıymynyń normatıvtik aktilerimen aıqyndalǵan basqa da qujattamalardy júrgizý; ózin-ózi saqtaý jáne beıtanys adamdarmen qarym-qatynas jasaý daǵdylaryn qalyptastyrýǵa yqpal etedi; tehnıkalyq qaýipsizdik erejelerin saqtaý; synyptan tys jáne mektepten tys is-sharalardy ótkizý kezinde bilim alýshylardyń ómiri men densaýlyǵyn saqtaýdy qamtamasyz etý; bilim berý uıymynyń basshysyn bala quqyqtarynyń buzylý (qorqytyp alý, bopsalaý, balalardyń qaza bolý jáne basqa da jazataıym oqıǵalar) jáne bilim alýshynyń quqyqqa qarsy áreketter (áreketsizdik) jasaý faktileri týraly ýaqtyly habardar etý. 2) Kommýnıkatıvti fýnksııalar: bilim alýshylar arasynda tulǵaaralyq qatynasty retteý; synypta ortaq qolaıly psıhologııalyq ahýal ornatýǵa yqpal etý; bilim alýshylarǵa quzyrettilik qasıetter qalyptastyrýda kómek kórsetý. 3) Taldamaly fýnksııalar: bilim alýshylardyń jeke erekshelikterin jáne olardyń damý dınamıkasyn zerdeleý; tulǵanyń jáne ujymnyń tárbıelilik deńgeıin taldaý jáne baǵalaý; bilim alýshy tulǵasynyń qalyptasýyna otbasy tárbıesiniń yqpalyn taldaý jáne baǵalaý; synyptaǵy bilim alýshylardyń úlgerimi men jalpy damý dınamıkasyna júıeli túrde taldaý jasaýdy júzege asyrý. 4) Baqylaý fýnksııalary: synyptaǵy bilim alýshylardyń oqý úlgerimine, sabaqqa qatysýyna, syrtqy kelbetine, emosıonaldy-psıhologııalyq jaǵdaıyna baqylaý jasaýdy júzege asyrý. 11. Synyp jetekshisiniń fýnksııalaryna sáıkes bilim alýshylarmen júrgizetin mynadaı jumys nysandaryn tańdaıdy: 1) jeke (áńgimeler, keńester, máseleni birge sheshý joldaryn izdestirý jáne taǵy basqalar); 2) toptyq (shyǵarmashylyq birlestkiter, ózin ózi basqarý organdary jáne basqalar); 3) ujymdyq (baıqaýlar, spektaklder, konsertter, joryqtar, sletter, jarystar jáne taǵy basqalar). Bilim alýshylarmen júrgizetin jumys nysandaryn tańdaýda: orta bilim berý uıymynyń mindetterine sáıkes qyzmet mazmunyn jáne negizgi túrlerin aıqyndaýdy; bilim berý prosesin uıymdastyrý qaǵıdattaryn, bilim alýshylardyń qajettilikterin, qyzyǵýshylyqtaryn jáne múmkindikterin, syrtqy jaǵdaılardy eskerýdi; synyptaǵy bilim alýshylardyń áleýmettik mańyzdy, shyǵarmashylyq qyzmetiniń mazmuny, ádisteri men nysandarynyń tutastyǵyn qamtamasyz etýdi basshylyqqa alǵan durys. 4. Synyp jetekshisiniń qyzmetin uıymdastyrý 12. Synyp jetekshisi synyp ujymymen jáne ondaǵy jeke bilim alýshylarmen mynadaı jumystardy júzege asyrady: 1) únemi sabaqqa kelmegenderdi jáne keshikkenderdi aıqyndaıdy, olardyń kelmeý nemese keshigý sebepterin anyqtaıdy, sabaqqa qatyspaýdyń jáne keshigip kelýdiń aldyn alý jumysyn júrgizedi; 2) synyp kabınetinde bilim alýshylardyń kezekshiligin uıymdastyrady; 3) bilim alýshylarmen, onyń ishinde olardyń minez-qulqynda devıanttylyq paıda bolǵan jaǵdaıda júrgiziletin ártúrli jeke jumys nysandaryn uıymdastyrady. 13. Synyp jetekshisi apta saıyn: 1) bilim alýshylardyń kúndelik toltyrýyn tekserýde apta boıy alǵan baǵalarynyń qoıylýyn tekseredi; 2) tárbıe jumysynyń josparyna sáıkes synyp jetekshisi saǵatyn (synyp saǵatyn) ótkizedi; 3) tárbıeleý jumysy josparyna sáıkes aı saıyn keminde eki tárbıeleý is-sharasyn (synyp saǵatynan bólek) ótkizedi; 4) bilim alýshylardyń ata-analarymen jáne ózge de zańdy ókilderimen jumysty uıymdastyrady (jaǵdaıǵa baılanysty); 14. Synyp jetekshisi aı saıyn: 1) óz synybyndaǵy sabaqtarǵa qatysady; 2) psıhologtyń jáne jeke pedagog qyzmetkerlerdiń keńesin alady; 3) synyp ujymynyń jáne onyń belsendileriniń jumysyn uıymdastyrady; 15. Synyp jetekshisi oqý toqsany boıynda: 1) synyp jýrnalynyń júrgizilýin qamtamasyz etedi; 2) synyp jetekshileri ádistemelik birlestik jumysyna qatysady; 3) toqsan boıy tárbıe jumys josparynyń oryndalýyna, oqýshylardyń úlgerim jaǵdaıyna jáne tárbıelik deńgeıine taldaý júrgizedi; 4) jańa oqý toqsanyna arnalǵan tárbıe josparyn ázirleıdi; 5) synyp ata-analarynyń jınalysyn ótkizedi; 6) oqý bólimine synyp oqýshylarynyń toqsandaǵy oqý úlgerimi týraly esep tapsyrady; 16. Synyp jetekshisi jyl saıyn: 1) oqýshylardyń jeke isterin resimdeıdi; 2) oqý jyly boıyndaǵy synyptaǵy tárbıe jumysynyń jaı-kúıine, bilim alýshylardyń tárbıelilik deńgeıine taldaý júrgizedi; 3) synyptyń tárbıe jumysy josparyn (synyp jetekshisiniń jospary) jasaıdy; 4) synyptaǵy bilim alýshylar týraly statıstıkalyq esep jınaıdy jáne mektep ákimshiligine tapsyrady. 5. Synyp jetekshisiniń qujattamasy 17. Synyp jetekshisi mynadaı qujattamany júrgizedi: 1) orta bilim berý uıymy jumysynyń perspektıvalyq jospary negizinde tárbıe jumysynyń jospary. Tárbıe jumysynyń taldaýy men josparynyń nysanyn mektep synyp jetekshileriniń ádistemelik birlestigi aıqyndaıdy; 2) bilim berý uıymy basshysy belgilegen nysanda synyptyń áleýmettik pasporty; 3) synyptaǵy bilim alýshylardy pedagogıkalyq, áleýmettik, psıhologııalyq, tabıǵı zertteý nátıjeleri; 4) ata-analar komıtetteri men ata-analar jınalystary otyrystarynyń hattamalary, ata-analar jınalystaryn daıyndaýǵa arnalǵan materıaldar; 5) balalarmen júrgiziletin tárbıe is-sharalarynyń materıaldary; 6) synyp jetekshiligi boıynsha ádistemelik jumys materıaldary; 7) tárbıe jumysynyń toqsandyq, jartyjyldyq jáne jyldyq taldaýy; 8) esepter, taldaý jáne basqa da materıaldary. 6. Synyp jetekshisiniń tárbıe qyzmeti nátıjeliliginiń ólshemsharttary 18. Synyp jetekshisiniń tárbıe qyzmeti nátıjeliligi tómendegi ólshemsharttarmen aıqyndalady: 1) synyp jetekshisi qyzmetiniń nátıjeligin bilim berý uıymdarynyń ákimshiligi men basqa da bilim berý prosesine qatysatyn uıymdar taldaıdy jáne baǵalaıdy. Osy maqsatta árbir bilim berý uıymdarynda jumys júıeleriniń ólshemsharttary, sondaı-aq baǵalaý-taldaý qyzmetiniń tásilderi ázirlenedi. 2) synyp jetekshisiniń qyzmetin baǵalaýdy, ádette, dırektordyń oqý-tárbıe jumysy jónindegi orynbasary júzege asyrady. 3) synyp jetekshisi jumysynyń tıimdiligi ólshemsharttar negizinde baǵalanady, olardyń sıpattamasy: tárbıelenýshilerdiń tulǵalyq sapasyn jáne jeke qabilettilikterin damytý deńgeıleri; bilim alýshylarǵa turaqty bilim berý baǵdarlamasyn tabysty ıgerýdi nemese úlgerim dınamıkasynyń oń bolýy; synyp ujymynyń, synypty tárbıeleý júıesiniń qalyptastyrylýy; ata-analar balalardyń synyptaǵy tirshilik áreketine jáne synyp jetekshisi qyzmetiniń nátıjelelerine qanaǵattanshylyq tanytýy; tárbıelenýshilerdiń ártúrli áreketterde nátıjege jetýi; balaǵa synyp qaýymdastyǵynyń qolaıly bolýy; 4) ólshemsharttardyń atalǵan júıesi qajettiliginshe, synyp ujymynyń arnaıy ereksheligi men onyń tárbıe qyzmetin kórsetetindeı bolýy jáne qosymsha kórsetkishtermen tolyqtyrylýy da múmkin (quqyq buzýshylyqtyń bolmaýy, qoǵamdyq jáne bilim alýshylardyń shyǵarmashylyq belsendiligi jáne t.b.). Tańdalyp alynǵan ólshemsharttarǵa sáıkes psıhologııalyq-pedagogıkalyq dıagnostıkanyń ádistemesi, baǵalaý-taldaý qyzmetiniń ádisteri men tásilderi jınaqtalady jáne qoldanylady. Buıryq Qazaqstan Respýblıkasynyń Ádilet mınıstrliginde 2016 jylǵy 15 aqpanda Normatıvtik quqyqtyq kesimderdi memlekettik tirkeýdiń tizilimine №13067 bolyp engizildi.